Bağımlılık tedavisinde kullanılan ekol ve teknikler, bağımlılık davranışlarını değiştirmeyi, iyileşme sürecine destek olmayı ve nüksü önlemeyi amaçlayan çeşitli yöntemleri kapsar. Bu tedavi yaklaşımları, farklı teorik temellere dayanır ve danışanın ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilir. Bağımlılık tedavisinde yaygın olarak kullanılan bazı ekoller ve teknikler şunlardır:

1. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bağımlılığın temelinde yatan olumsuz düşünceleri, inançları ve davranışları değiştirmeye yönelik bir terapi yöntemidir. BDT sürecinde, kişinin tetikleyici durumlarla baş etme ve bağımlılığa yol açan düşünceler yerine daha sağlıklı düşünme becerileri geliştirilir. Bu terapide şu unsurlar öne çıkar:

• Düşünce ve davranış değişimi,
• Duygu yönetimi,
• Olumlu başa çıkma stratejileri. (Duyan, 2021).

2. Motivasyonel Görüşme (Motivational Interviewing, MI)

Motivasyonel görüşme, kişinin kendi içsel motivasyonunu fark etmesini ve değişim için hazır hâle gelmesini teşvik eden bir tekniktir. Bu süreçte danışman, empati kurar, kişiyi yargılamadan dinler ve danışanın değişim sürecinde karşılaştığı engelleri aşmasına yardımcı olmayı hedefler. Yöntem, özellikle değişime istekli olmayan kişilerde etkilidir (Duyan, 2021).

3. Şema Terapisi

Şema terapisi, bağımlılıkla mücadelede oldukça etkili bir yöntem olarak öne çıkar. Bu yaklaşım, bağımlılığın davranışsal bir sorun olmanın ötesinde, geçmiş travmalar ve olumsuz kalıpların bir sonucu olduğunu kabul eder. Şema terapisi, bu kalıpların fark edilmesini, dönüştürülmesini ve yerini daha sağlıklı başa çıkma stratejilerine bırakmasını sağlar. Bağımlılık tedavisinde kişinin uzun vadeli iyileşme sürecine önemli katkı sağlayarak kişinin yaşamında kalıcı değişimlerin gerçekleşmesine olanak tanır (Ertürk, 2017).

4. Aile Terapisi

Bağımlılıkla mücadele sürecinde uygulanan aile terapisi seansları, bağımlılığın aile içi dinamiklerle olan ilişkisini anlamaya odaklanır. Bu terapi yaklaşımı, aile üyelerinin bağımlılıkla başa çıkma becerilerini güçlendirmelerine ve tedavi sürecine daha verimli katılmalarına yardımcı olur. Ayrıca, aile içi iletişim ve etkileşimi geliştirerek danışanın tedaviye daha sağlıklı katılmasını destekler.

5. EMDR Tedavisi

EMDR tedavisi, bağımlılıkla mücadelede önemli bir yardımcı terapi yöntemi olarak öne çıkar. Bağımlılığın kökeninde çoğu zaman geçmiş travmalar ve işlenmemiş duygusal yaralar bulunur. EMDR, bu travmaların işlenmesini, olumsuz inançların değiştirilmesini ve sağlıklı başa çıkma becerilerinin kazandırılmasını hedefleyen etkili bir yöntemdir. Travmayla ilişkilendirilen bağımlılık vakalarında EMDR’nin uygulanması, tedavi sürecini hızlandırabilir ve kişinin bağımlılıklara karşı direncini artırarak mücadelesini kalıcı kılabilir. (Öztürk, 2021)

6. 12 Adım Programları (AA, NA, Al-Anon vb.)

12 Adım Programları, bağımlılığı tedavi etme amacıyla kurulan anonim destek gruplarını kapsar. Alkolikler Anonim (AA) ve Narkotik Anonim (NA) gibi programlar, bağımlıların birbirlerine destek olmalarını hedefler. Bu yaklaşımda danışanlar, kendilerini yüksek bir güce teslim ederek iyileşme sürecinde grup desteği alırlar. (Öztürk, 2021)

7. Farmakoterapi (İlaç Tedavisi)

Bağımlılıkla mücadele eden kişiler için ilaç tedavisi genellikle terapiyle birlikte uygulanır. Özellikle alkol, opioid ve nikotin bağımlılığı gibi durumlarda bazı ilaçlar, bağımlılık isteğini azaltmaya ve tedavi sürecinde görülen yoksunluk belirtilerini hafifletmeye yardımcı olur (YAZICI, 2020).

8. Zihin ve Bedeni Bütünleştiren Terapi (Mindfulness ve Meditasyon)

Mindfulness (bilinçli farkındalık), bağımlılık tedavisinde kişinin anı fark etmesini, düşüncelerinin ve duygularının bilince olmasını sağlar. Bu yaklaşım, bağımlılığı tetikleyen durumlarla başa çıkma konusunda yardımcı olabilir. Meditasyon teknikleri ise stresi yönetebilme ve içsel huzuru bulma konusunda rehberlik eder. (Öztürk, 2021)

Kaynak

Erükçü Akbaş, G. M. E. (2016). Madde bağımlılığı tedavisi gören kişilerin bağımlılık ve tedavi deneyimleri (s. 101–102).
Karataşoğlu, S. (t.y.). Sosyal politika boyutuyla madde bağımlılığı. Türk İdare Dergisi, 321–352.
Lee, E. B., An, W., Levin, M. E., et al. (2015). An initial meta-analysis of Acceptance and Commitment Therapy for treating substance use disorders. Drug and Alcohol Dependence, 155, 1–7.
Reid, M. S., Fallon, B., Sonne, S., Flammino, F., et al. (2008). Smoking cessation treatment in community-based substance abuse rehabilitation programs. Journal of Substance Abuse Treatment, 35(1), 68–77.